अंडर कन्स्ट्रक्शन

मी यू के मध्ये काम करत असताना मला सगळं नवीन होतं. मुंबईतल्या धकाधकीच्या आणि एका खोलीतल्या आमच्या घरातलं  लाईफ बघता. इंग्लंड मधील कंट्रीसाईड एकदम भन्नाट आवडली मला. ऑफिस आणि घर ह्यातलं अंतर चालत कापण्यासारखं होतं . कधीतरी कॅब केली टी ही थंडी असताना, पण जास्त करून आम्ही म्हणजे मी आणि माझ्या मत्रिणी कम हाऊस मेट्स चालतच जात असू. जाताना घाई गडबड पण येताना रमत जमत जरा. माझे तरी. बाकीच्या मैत्रिणी उशिरा पर्यंत काम करायच्या. मी आपली वेळेत यायचे आणि रमत गमत चालत यायला आणि आजूबाजूची झाडं, घरं, कंट्रीसाईड, दुकानं, चर्चेस बघत माझा अर्धा तास कसा जायचा कळायचे देखील नाही. येताना थोडं फार घराचे शॉपिंग ग्रोसरी वगैरे करत असे. मग एक बेंच असे तिकडे तिथे बसून थोडीशी विश्रांती गम्मत म्हणून. तशी गरज नसे पण तरीही. लांब एक चर्च होते त्याचा घंटानाद ऐकू येत असे. मग मी पुन्हा उरलेले मार्गक्रमण करत असे. आता गम्मत म्हणजे येताना एक घर दिसे. 'अंडर कन्स्ट्रक्शन'. तिथे बोर्ड ही लिहिलेला असे. 'काम चालू'. मला खूप आवडतात अशी घरं जी कन्स्ट्रक्शन मध्ये आहेत. किंवा फॉर दॅट मॅटर काहीही. इन प्रोग्रेस. 

त्या घराचे मग रोज तिकडे थोडे थोडे होणारे बदल मी बघत असे. काय काम झाले काय नाही. बाबांना फोटोग्राफी ची फार आवड होती. त्यांना फोटो पाठवू म्हंटलं तर, किंवा नंतर दाखवू,  असं करत  काहीतरी मोजके आणि unique फोटो मी काढून ठेवत असे . असे करता करता कसे दिवस गेले कळलेही नाही. एक महिना होत आला होता मला  यू के मध्ये.  इथे सर्वसामान्य माणसे देखील अशा प्रकारचीच घर बांधून, विकत घेऊन राहतात ही कल्पनाच नवीन होती. सामान्य माणसाचा तो अधिकार होता तिथे. महिन्याभरामध्ये मी बघत गेले की घराचं बेसमेंट आणि गार्डन एरिया झाला आहे.

महिना गेला पण खरं तर मी दिवस मोजत असे. मला घरकोंबडी आणि घरच्यांशी खूप attached असल्यामुळे आणि पहिल्यांदाच सीमोल्लंघन करून घरातून बाहेर पडल्यामुळे माझ्यावर फार मोठे दिवस मोजण्याचे काम होते. ९० दिवस. ३ महिने. तेही पाठदुखी वर मात करून मी जिद्दीने ठरवले होते. पण आता प्रश्न असा होता, कसे काढायचे बाबा आता ३ महिने ? दिन महिने साल गुजरते कैसे जायेंगे? 

मग मी हा नवीन विरंगुळा शोधून काढला आणि मला तो आवडला होता . घराची प्रगती बघत राहण्याचा. माझ्या बरोबरच्या मैत्रिणी आणि मित्र असे काही दिवस बिवस मोजत नव्हते. ते मस्त थंड पाण्यात उड्या मारायला जायचे, धाडसी ऍक्टिव्हिटीएस .. कुठेतरी काहीतरी उपद्व्याप करायचे. मी मूळची धीट धाडसी वगैरे नव्हतेच. (नंतर कशी झाले ते एखाद्या ब्लॉग मध्ये सांगेन). पण तूर्तास मला फार अप्रूप वाटायचे सगळ्यांचेच. प्रवासाची आवड असणं वेगळे आणि धाडसी वृत्ती वेगळी. त्यात मला अबोल आणि इन्ट्रोव्हर्ट असा 'किताब ही ऑफिस मधल्या clients कडून मिळाला होता. एकतर अक्सेंट देखील कळत नसल्याने  मी माझ्या अंदाजपंचे काम करायचे तरीदेखील माझे काम चांगले व्हायचे. वेळेत व्हायचे. त्या  काळातही म्हणजे आय टी मध्ये स्लोगिंग चे कल्चर होते. इसवीसन १९९९ मधली मी ही गोष्ट सांगत आहे. मी मात्र आपली सहा ला बाहेर. उशिरा आणि जास्त काम करू तितके आपण जास्त  दिसून येऊ हे एक. मला असला काही जास्त काम करण्याचा जागून उशिरा पर्यंत वगैरे असा छंद नव्हता. चुरशीचा सामना देखील नव्हता.   

अर्थात ऑफिस मध्ये मज्जा आम्ही सगळेच करत असू. पण तरी माझी आई जशी कामावरून ६ वाजता परत यायची तशी मी देखील यायचे . येताना घरच्यांची फार आठवण येत असे मग रडू बिडू. वाटायचं दिवस कसा गेला काय चांगले झाले काय नाही मनातलं हितगुज कोणाला सांगणार? मग ह्या सगळ्यात ते ह्या घराला मी सांगत असे . माझा त्या घराबरोबर संवाद होत असे. आज काय घडलं असेल बनलं असेल, असं सगळंच. रोज कधीकधी नवीन additions असायच्या घरात. कधी नवीन रोपं कधी फुलं कधी माती कधी खिडकी  कधी दारं कधी दगड कधी विटा. म्हंटलं आपले पु ल असते तर त्यांनी ह्या मुक्या घरालाही बोलतं केलं असतं . एक घरची वीट आणि दुसरी बाहेरची वीट. :)

माझे दिवस मोजणे चालूच होते. २ महिने होत आले. घर आता बराच धिटावलं होतं. पहिला मजला ही झाला होता. थोडे फार डेकोरेशन इटेम्स दिसायला लागले होते. आता म्हणलं एकच महिना काढायचा घरापासून लांब. हे करता करता त्यात छोट्याशा कॉरबी गावातल आमचं म्हणजे मैत्रिनींबरोबर राहत असलेलं  घर, कधी माझं आमचं  घर बनलं कळलंच नाही.  आम्ही रात्री गप्पा मारत असू जेवताना भरपूर हसत असू गाणी ऐकत असू थोडे फार फोन कॉल्स वगैरे चालू असत. थोडा फार प्लांनिंग ट्रिप्स चं.  तात्पुरतं का होईना मी त्यात घराचा सुंदरसा acceptance केला होता. आणि ह्या बनणाऱ्या घराचा देखील. त्याचे फोटो काढताना ते फोटो बाबांना घरी पाठवायचे कधीतरी त्या एका धाग्याने एका वेळी बरीच घरी बांधली गेली. बाबा फोटो काढताना कसे ही वाकडे तिकडे होत होत झोकून देत असत, आणि आम्ही त्यांना शोधून आणत असू , मी इतके काही अतिरेकी कधीच केले नाही पण आमच्या बॅक इन इंडिया ट्रिप च्या गमती आठवून हसू येत असे . ह्या बनणाऱ्या घराला मी थोडा फार संवाद साधून हे सगळं सांगत असे. घर टुमदार दिसायला लागलं होतं आता. 

तिसऱ्या महिन्यात माझा आत्मविश्वास वाढला होता. मी एकटीच जाऊन फिरून यायचे. घराचे म्हंटले तर आता थोडा फार फॅमिली टाळ्या माणसांचा वावर दिसायला लागला होता. जर थोडी वर्दळ वाढली. क्रेन वगैरे निघून गेल्या पुढच्या घराच्या वाटेवर. इथे थोडी रंग रंगोटी चालू झाली. माझा जात येताच १ तास मजेत जात असे. येताना चे माझे अश्रूसिंचनदेखील कमी झाले. असे करत दिवस संपत आले. आता मी येत जाताना गाणी गुणगुणत यायचे. जात येत लोकल म्हशी ही दिसायच्या त्या सुमारास. त्या म्हणचे देखील मला अप्रूप आणि कौतुक वाटायचे. आता हास्यास्पद वाटते पण मी देखील त्यांना एक झकास स्माईल देऊन बघायचे बघुयात हसतायत का बघायला. अचानक अश्रूंची फुले झाली असे मला वाटायचे. अर्थात ते म्हशींमुळे नाही तर एकंदरीत माझ्या मनावरचे ओझं कमी झाल्यामुळे. घरही छान तयार होत राहिलं. फायनल पूर्ण नाही मात्र. स्टील अंडर कन्स्ट्रक्शन. 

मला थोडा extension पण मिळालं. मी ही  रुळलेले होते. मला देखील पाउंड मधल्या पगाराची सवय लागली. थंडी सुरु झाली. सगळ्यांना जाण्याचे वेध लागले. माझे मात्र लक्ष ते घर पूर्ण होतंय का आपण निघायच्या आधी ह्या कडे लक्ष होते.

ते घर मात्र तसेच राहिले.  अंडर कन्स्ट्रक्शन. अचानक काहीतरी फेरबदल झाले असावेत. ओनर च्या प्रायॉरिटीएस वगैरे. माझी निघायची वेळ झाली. शेवटचा वॉक घेतला. ह्या सगळ्या फक्त माझ्याच आठवणी होत्या. 

मी घराला मनातून थँक्स म्हंटले. म्हंटलं इंग्लंड मधल्या ह्या छोट्याशा गावात पुन्हा कधी येऊ काय माहित. पण ह्या  अंडर कन्स्ट्रक्शन  घराने  मनात घर केलं  एवढा मात्र नक्की. एक हुरहूर वाटली पूर्ण होईल का? का ओनर लोक कंप्लिट च करणार नाहीत ते आता? सगळे प्रश्न तसेच ठेऊन मी निघाले. आल्यावर मग ते घरच्यांना दाखवायला फोटो आणले. मी खूप उत्साहाने सांगत होते सगळ्यांना पण मला कुठेतरी एक हळवा विचार आला.. ते घर मला मिस करत असेल का?

आपण ही असेच  अंडर कन्स्ट्रक्शन असतो नाही? हल्ली सगळे म्हणतात तसे जुने व्हर्जन नवे व्हर्जन मधले अधले अंडर कन्स्ट्रक्शन व्हर्जन? काही ना काही तरी विश्वाच्या पसाऱ्यात आपल्यात देखील आमूलाग्र बदल होत असतात आणि बाकी सगळ्यांना दिसतं ते आपलं 'फायनल व्हर्जन'. :) पण ते देखील  अंडर कन्स्ट्रक्शन. गम्मत म्हणजे माणसांच्या जडणघडणीच्या बाबतीत नुस्तच कन्स्ट्रक्शन नसतं तर री कन्स्ट्रक्शन देखील असतं . अगदी neuro science च्या प्रमाणे देखील आपल्यातले असंख्य सेल्स कन्स्ट्रुक्ट आणि री  कन्स्ट्रुक्ट होत असतात. अख्या निसर्गातील गूढ अशी चाकत्रे देखील निर्मिती आणि पुनरिनिर्मिंती च्या सिंधान्तावर आधारित आहेत. आपणच एखादा स्नॅपशॉट पकडून बसतो आणि तेच फायनल मानतो. कोणाला माहिती अशी किती घरं आताच्या क्षणी                                        अंडर कन्स्ट्रक्शन आहेत? तुम्हाला दिसतंय असे एखादे घर? 

स्लो ट्रेन

नुकतेच मला ट्रेन ने प्रवास करण्याचा योग आला. लोकल ट्रेन ने. प्रश्न असा होता कि एवढ्या असंख्य ट्रेनस ,मधून कोणती ट्रेन निवडावी. डोंबिवली फास्ट नावाचा तर पिच्चर पण आला होता. मला देखील coincidentally डोंबिवली लाच जायचे होते.

स्टेशन वर गेल्यावर खूप सारे प्लॅटफॉर्म्स. मग खूप साऱ्या ट्रेन लागलेल्या. मग त्याच्या शेकडो पट माणसं आजूबाजूला भरधाव वेगाने धावतायत. धावत नसतील तरी फास्ट तर नक्की चालतायत. माझी ट्रेन ची आवड खूप जणांना माहित आहे पण मला खरा लांबचा प्रवास जास्त आवडतो ट्रेन चा. तरी देखील प्रत्येक प्रवासामध्ये काहीतरी नवीन असते हेही नक्कीच.

आता ह्या ही गर्दीच्या झुंडीतून आज मला काय नवीन असणार आहे अनुभवायला हेही माझ्या  मनात  तोपयंत आले नव्हते, कारण मी भांभावून गेले होते. चॉईसेस इतके. कर्जत ट्रेन घेतली तर सुपर फास्ट, गर्दी ही फार, मोजक्याच ठिकाणी थांबणार आणि थेट मुक्कामाच्या ठिकाणी आपण लवकरात लवकर पोचणार. मग अजून इतर काही असेच वेग वेगळे काळ-काम-वेळ ह्यांचे गणित मांडणारे ऑपशन्स.

मग अचानक मला एक प्लॅटफॉर्म दिसला. भीड भाड घाई गर्दीच्या मधून थोडासा विसावलेला. तिकडे तसे जाणे येणे कमी होते. तिथे एक ट्रेन लागली होती. डोंबिवली स्लो. :)

मला लगेच चित्र क्लिअर झालं. मी काय करायचं, ते. छोटे छोटे निर्णय आणि छोटे छोटे बदल. पण कमालीचे ठरू शकतात कधी कधी.

मी सरळ डोंबिवली स्लो च्या प्लॅटफॉर्म कडे कूच केले. काय करायचे आहे सुपर फास्ट जाऊन. हल्ली ट्रेन्स देखील इंजिनीरिंग मधल्या टेकनॉलॉजि बदलांमुळे
मुळातच फास्ट झाल्या आहेत. पूर्वीपेक्षा . बरं मला काही कुठे जॉब रेलटेड वेळेत पोहचण्याचं देखील प्रेशर नव्हतं. नसतं. तरीदेखील एक मन सांगत होतं, फास्ट जाण्यात एक थ्रिल आहे .

पण असा विचार केला आहे का कि आपण कोणाला मागे टाकतोय? स्लो ट्रेन च्या स्टेशन्स ना! ते करून किती सा वेळ वाचणार आहे आणि एवढे करून एवढ्या गर्दीत का शिरावे आणि आपला सुंदरसा जीव मेताकुटीला आणावा. दिल है छोटासा! रमत गंमत थोडे जावे का? हा छोटासा चॉईस आपण करू शकतो का?

वाटलं, माझ्याकडे पुस्तक आहे एक छोटेसे वाचायला. मस्तपैकी बसायला मिळेल. थोडासा mentally unwind व्हायला मिळेल. आपण जाणीवपूर्वक फास्ट च्या जमान्यात स्लो आणि वळणाचा रस्ता निवडला ह्यातली गम्मत देखील अनुभवायला मिळेल.

मी शिरले स्लो ट्रेन मधले. आणि खरोखरच एकदम मजा यायला लागली. सगळी स्टेशन्स मी कुतूहलाने बघायला लागले. स्लो च तर ट्रेन आहे ना. मग काय. आस्वाद घेत जाऊ ? आजूबाजूची माणसे बघत ते कुठून आले असतील कुठे जात असतील असा विचार करत..मग कोणी शेजारी येऊन बसले गेले. फारशी भ्रांत नव्हती मला. मी आणि माझे पुस्तक, थोडासा  वारा, प्रत्येक स्टेशनातली हलचल, आणि बाहेरचे जग बघणे. आता तुम्ही म्हणत ते जग सुंदरच होते का? नॉट नेसेसरीली. तरीही आपण जी लेन्स वेअर करू तसे आपल्याला दिसते. मग थोडासा रुमानी क्यों ना हो जाये?

थोडी स्लो ट्रेन पकडू. थोड्या स्लो गप्पा मारू.  

म्हणजे फास्ट ट्रेन चे काय मग? वेल, ती  तर आहेच. आपल्याला जिथे जिथे वेग लागतोच तिकडे आपण वेगानेच जायला हवे. मला फक्त हा विचार मांडायचा आहे की एखाद वेळी मुद्दाम, option असतानादेखील आपण स्लो ट्रेन पकडूयात का? मला तरी हा detour आवडला.  

युअर थॉट्स?

सिम्बा मोठा झाला

                                                               सिम्बा मोठा झाला 

आई ग, सिम्बा मोठा झाला..बघ सिम्बा मोठा झाला. बघता बघता..सिम्बा मोठा होतो. मी आणि माझी मुलगी 'लायन किंग' हा गाजलेला ऍनिमेशन चित्रपट बघता बघता मोठ्या झालो :) गम्मत म्हणजे सोफ्यावर बसून हा चित्रपट, हे गाणे, आमचे आवडते गाणे झाले..एकदम दिल से, टचिंग. ह्या गाण्याचे टायटल आहे, 'हकूना मटाटा'. आपला हा फ्युचर लायन किंग ऊर्फ सिम्बा एक सिंह असतो. आपल्या धर्माने. स्वधर्माने. पण तो लहानपणीच झालेल्या traumatic घटनांमधून वाचत वाचत तो एका अनोळखी प्रदेशात येतो. तेंव्हा तो लहान असतो. त्याला आपल्या स्वतःमधील पॉवर्स ची, स्वतःच्या जबाबदारीची जाणीव ही नसते, कोणी करून दिलेली ही नसते.  त्याला दुनियादारी माहित नसते, युद्ध माहित नसते, राज्य माहित नसतं, सीमारेषा माहित नसतात. राज्य कसे करायचे, शत्रू कसे असतात, कटू कारस्थानं माहित नसतात, त्याच्या डोळ्यांमध्ये लुकलुकणारी निरागसता वॉल्ट डिस्ने (मूव्हिस ) ने अतिशय अचूकपणे टिपलेली आहे. 

सिम्बा जेंव्हा आपल्या आई वडिलांपासून दुरावतो आणि ह्या अनोळखी प्रदेशात येतो तेंव्हा त्याला दोन जीवाभावाचे मित्र भेटतात. टिमॉन आणि पुम्बा. ते त्याला 'हकूना मटाटा' शिकवतात. त्याचा सांभाळ करतात. सिम्बा छोटा असतो. त्याला हे सगळे खूप छान वाटते. तो विचारतो मित्रांना 'हकूना मटाटा' म्हणजे काय? ते म्हणतात, "means no worries," "no trouble," or "take it easy". हा वाक्प्रचार मुळात स्वाहिली भाषेतला आहे. डिस्ने  टीम ने ही टर्म पहिल्यांदा केनियात ऐकली, आणि मग ती एल्टन जॉन च्या ह्या गाण्याचा स्वरूपात जगभर पोचली. It signifies a carefree, problem-free philosophy. किती छान ना, लहान पण देगा देवा म्हणतात अगदी तसं, पण सिम्बा एक जातीचाच राजा असूनही त्याला माहीतच नसल्यामुळे तो ही आरामात असतो. आपल्या मित्रांबरोबर वेळ घालवत रानावनात त्याला कशाचीच फिकर नसते. 

असे इथे तिथे भटकंती करत करत सिम्बा आपला मनातल्या मनातलं carefree आयुष्य मनमुराद जगात असतो. ही सगळी कार्टून अथवा ऍनिमेशन characters आपल्याला इतका आपलंसं करतात की आपण त्याची स्टोरी जगायला लागतो. त्यांच्या शी आपला एक ऋणानुबंध जुळतो. आपणच आपल्याला त्या सिम्बा पुम्बा आणि टिमॉन मध्ये बघायला लागतो. कसे असते बुआ कॅरेफ्री आयुष्य? मला सिम्बा आवडत गेला आणि मी आणि माझी मुलगी असंख्य वेळा हे गाणे बघत बघा काहीतरी शिकत शिकत मोठ्या झालो. :) सगळ्यात गम्मत म्हणजे ह्या गाण्याच्या एका पॉईंट ला ब्रिज वरून जाताना सिम्बा छोट्याशा मोठा होतो. आधी जरा भाम्भावलेला जपून वागणारा, ह्या एका झाडाच्या खोडरूपी ब्रिज वरून चालता चालत एका स्टेप मध्ये मोठा होतो. आता हा सिनेमॅटिक अतिशयोक्ती अलंकार आहे आणि त्या वेळी माझी मुलगी दर वेळी गाणे बघताना म्हणत असे, अगं आई बघ. लुक. सिम्बा मोठा झाला. 

हा मोठा झालेला सिम्बा आणि लहानपणचा सिम्बा ह्यात फरक आहे.. तो आता कॉन्फिडन्ट झाला आहे. सरावला आहे ..आजूबाजूच्या कंफेर्ट्स मध्ये. पुम्बा आणि टिमॉन च्या जंगलातल्या वातावरणामध्ये जिथे आक्रमक किंवा युद्धभूमी सारखे काहीच घडत नाहीये. ते खातायत तेच तो खातोय, ते जगतायत तसेच तो जगतोय, आनंदाने, त्यांची philosophy आत्मसात करून.  एका सुंदर श्या निसर्गरम्य जंगलात. धबधब्यांच्या सान्निध्यात. 

बघता बघता सिम्बा मोठा होतो पण तरीही मनाने तो अजूनही मस्तकलंदर आहे आणि असलाच पाहिजे. त्याचा रुबाब एक नवीनच आहे. मोठा झाल्याबद्दल अभिमान आहे त्याच्या चेहऱ्यावर आणि त्याच्या मित्र कम गार्डियन्स च्या चेहऱ्यावरही. आपण एका संकटातून सिम्बा ला वाचवला आहे, निरपेक्षपणे प्रेम करून त्याला माणसात आणलं आहे आणि त्याच्याबरोबर जगणं जगलं ही आहे. 

But life happens. सिम्बा ला त्याची मैत्रीण भेटते. ती राज्यातली ख्याली खुशाली सांगते. सिम्बा चे आई बाबा देवाघरी घेल्यावर राज्यात मोठे अराजक माजले असते. अंदाधुंद आणि कोणीच करता राजा (किंवा राणी नाही). प्रजा दुखावली गेली आहे. दुष्काळ देखील पडला आहे आणि सगळ्याकन्हींचं सगळ्या प्रकारे वानवा..कोणीतरी हवं आहे तिथे म्हणजे तू, आणि शत्रूंची टोळी नाहीतर अजून नासधूस करेल. सिम्बा जागा होतो. त्याचे carefree life तिथे संपते. त्याला आपल्या आई बाबांची आठवत येते. त्यांची शिकवण आठवते. सिम्बा पुन्हा एकदा मोठा होतो! 

मला असे वाटत राहते की माझी मुलगी तिला ही मूवी इतकी आवडली तिला ह्या सगळ्यात सिम्बा च्या मोठा होण्याचे आकर्षण होते. त्याचा ध्यास होता. त्याचा जन्म झाल्यापासूनची सेलेब्रेशन्स नंतरचा टत्याला मिळालेले प्रेम, आई वडील आणि प्रजादेखील..आणि मग हकूना मटाटा आणि मग त्याचा triumphantly राज्य वाचवण्याकडचा प्रवास, शत्रूशी लढणे, असे सगळे आणि मग पुन्हा नवा राजा होणे. आणि मला असा वाटतं की मला सिम्बा लहानपणचा जगण्यामध्ये जास्त कुतूहल होते. अर्थात नंतरच्या मोठे होण्यामध्ये ही होते. मी आणि माझी मुलगी ह्या गाण्यात मोठ्या होत गेलो. 

मला नुकत्याच घडलेल्या काही घटनांवरून हातात की माझा सिम्बा आता मोठा झाला. माझी मुलगी जेंव्हा माझ्या हितासाठी माझ्या protection साठी माझ्या वतीने भांडली, माझ्या 'टोवॉर्ड्स' माझ्या सुरक्षिततेसाठी ..आणि म्हणाली..रडत..आई माझा जन्म तुला प्रोटेक्ट करायला झाला आहे तेंव्हा मला हसावं का रडावं कळलं नाही. रडलेच. आई मुलीचा नातं तसं आहेच क्लिष्ट. माझ्या मुळीतला सिम्बा खरा मोठा झाला असे मला वाटले.

अजूनही बरेच टप्पे येईल आपल्या आयुष्यात प्रसंग येतील जेंव्हा आपण असेच सिम्बा सारखे मोठे होत राहू. हो मीही. असे थोडीच आहे की आपण वयाने मोठे झालो म्हणजे मोठे व्हायचे थांबावे? त्याच कुतूहलाने जेंव्हा जेंव्हा आपण आपल्या स्वतःला 'conquer' करू, तेंव्हा तेंव्हा आपण मोठे होऊ. कसाही का असेना तो क्षण सोनेरी असतो. चंदेरी असतो. गुढी पाडव्याचा असतो. जेंव्हा आपणच आपली गुढी उभारतो, कधी सीमोल्लंघन करतो. कधी काहीच नाही करत. काहीच सेलेब्रेशन नसते पण तरीही सिम्बा 'privately' मोठा होत राहतो. Grow होत राहतो.  प्रत्येक वेळी त्याला आधारस्तंभ देखील लागत राहातात. आणि त्याच वेळी  मोठा होत असतानाच काही बदल त्यालाच प्रयत्न पूर्वक घडवून आणावे लागतात. 

हकूना मटाटा!

काटा रुते कुणाला

 मध्यंतरी एक विचार मनात आला.. स्वतःशी खरं असताना . आणि तसे मी ते नेहेमीच असण्याचा प्रयत्न करत आले आहे. पण काही वेळा आपण आपल्याशी प्रकर्षाने खरे असतो.

विचार आला विजेसारखा, मला एकाकी वाटतंय. त्या वेळी. मला खरोखरच एकाकी वाटतंय. फार सुंदर शब्द आहे ना? एकाकीपणा. एकटेपणा. एक जाणीव ज्या मध्ये आपल्याला अचानक लक्षात येतं की आपण एकटे आहोत. एकटे आलो ह्या जगात आणि एकटे जाणार ही, ह्या जगातून निघून.  हे झालं निर्वस्त्र सत्य.. एकटे असणे .. म्हणजे अगदीच मूलभूत असं सत्य . की ज्यात कोणताही माणूस प्राणी पक्षी झाडे वेली फुलं, ग्रह तारे सूर्यमाला आणि त्याही पलीकडे एक अनंत अशी पोकळी.. एका निसर्गाच्या वर्तुळाप्रमाणे येणार आणि जाणार. अनादी अनंत कोटी वर्षे हेच चालू आहे आणि त्या सत्याचा आवाका देखील मोठा आहे म्हणजे व्याप्ती ..म्हणजे अगदी खगोलशास्त्रामध्ये देखील.. लांब लांब दिसणारे लुकलुकणारे तारे (का ग्रह?) हे देखील असंख्य खळबळजनक  घडामोडींमधून जात असतात आणि एकटेच असतात. ते 'जिवंत असणाऱ्यांमध्ये' नसतील देखील पण तेही एकटेच लुकलुकत असतात. कधी कोणी दुसऱ्याचा प्रकाश घेतो कधी स्वतःचाच. पण ह्या सगळ्याच्या पाळामुळाशी गेलो तर हे खरेच आहे की आपण एकटे असतो.

कठीण आहे मानायला, झेपायला, पण तेवढेच कटू सत्य देखील. मग हा एकाकीपणा नक्की काय असतो? त्यात दुःख असतं का? तर हो. आपल्याला त्या वेळी तरी वाटतं कि आपण एकटे पडलोय आपल्या साथीला कोणी नाही...आपल्याला समजून घेणारं असं मैतर कोणी नाही .. वगैरे वगैरे असंख्य विचार दाटून येतात मनात आणि त्त्यांना दुजोरा द्यायला ही एक भावना एखाद्या लाटेसारखी बेभान येते.. एकाकीपणा ..

ह्याच लाटेला एक आल्हाददायक आणि आश्वासक ओहोटी आणणारा, दुसरा विचार किंवा भावना म्हणजे स्वमग्न असण्याची. ज्यात मग आपल्याबरोबर आपले आप्तेष्ट असतीलही. नसतीलही. त्यातही आपण एकटे असू शकतो पण तेंव्हा ही भावना खूप सुखकारक असते. एकाकीपणासारखी दुःखी नसते. आपण आपल्यात रमलेलो असतो. स्वमग्न असणं ..म्हणजे खुद में मुशगूल रेहेना..

पण एकाकीपणा आणि स्वमग्न असणं ह्यातली सीमारेषा फार धूसर आहे असे ही माझ्या लक्षात आले. आपण आव आणू शकतो की स्वमग्न आहोत आपण स्वतःमध्ये आनंदी आहोत, बेहोष आहोत..स्वतःमध्ये सामावलेले आहोत..पण तो कदाचित आतून एकाकीपणा असेल, स्वतःला मान्य न करणारा ?

खरं सांगायचं तर एकाकीपणा हा मान्यताप्राप्त नाहीच आहे. म्हणजे त्याला सामाजिक प्रतिष्ठा नाहीये :) म्हणूनच तर कोणीही बिचकेल .. ऐकून. किंवा बरेच से जणं स्वतःच मान्य करत नसल्यामुळे इतर कोणाचा एकाकीपणा  ही मान्यच करू शकत नाहीत.. माझ्यातली सकारात्मक मी नेहेमीच सांगते मला, की हे तात्पुरतं आहे.  एकाकीपणाची लाट येते, तशीच मनाला भरून येण्याची लाट देखील येते च की..

असे हृदयस्पर्शी  क्षण ही येत असतात. आपल्या माणसांबरोबर सहज पणे भेटताना, कोणताही मुखवटा न घालून.. भरती च तर येत असते.. स्वानंदाची ओहोटी ही काही वाईट नसते..जरी वरकरणी स्वानंदी माणूस disinterested वाटला दिसला तरी तो स्वमग्न असतो .. तीरावरच्या सुख दुःखांची तमा त्याला नसते .. एखादा फकीर असतो ना तसं . किंवा संत कबीरांचे दोहे असतात तसं .. तो गाणं म्हणत असतो.. ऐकणाऱ्यांना आवडो नआवडो.. like करो वा न करो :)

तर हे सगळे भावनांचे खेळ ..म्हणूनच तर ह्यातल्या सीमारेषा धूसर आहेत. मी स्वमग्न आहे वेगळं आणि मला कधी तरी एकाकी वाटतं हे वेगळं . तेही खरं हेही खरं . त्या येणाऱ्या लाटा ही खऱ्या आणि जाणाऱ्या ही खऱ्या.. किनाऱ्यावर आदळणार्या देखील खऱ्या आणि निर्मनुष्य आणि गहिऱ्या अशा खोल महासागरात अस्पष्ट दिसणाऱ्या लाटा ही खऱ्याच.  सगळे लाटांचे आणि भावनांचे मायाजाल..

हे सगळं लिहिता लिहिता मला आता एकदम लक्षात आलं की मला समुद्र, लाटा का आवडतात..:)  कारण आपलं मन म्हणजे एखाद्या अनंत पसरलेल्या समुद्रासारखंच असतं..लाटा वेचायला गेलो तर हातात काहीच लागणार नाही. एकाकी काय, स्वानंद काय, प्रेम काय जिव्हाळा काय, राग काय लोभ काय.. कित्येकदा आपण ह्या सगळ्यांना शब्दांमध्ये बांधण्याचा प्रयन्त करत असतो. कवी, कलाकार तर अजूनच जास्त .. पण बऱ्याचदा हे भाव फुलपाखरासारखे बघता बघता हवेत उडून जातात किंवा एखाद्या माशासाखी डुबकी मारून नाहीसे होतात.

तसे म्हंटलं तर प्रत्येकाला च साथ हवी असते ..समांतर विचार करणारी माणसं हवी असतात. समांतर ? समान नाही. कारण कोणीच एकसमान नसतं .. प्रत्येकालाच आपल्यावर प्रेम करणारी व्यक्ती हवी असते. प्रेम द्यायला व्यक्ती हवी असते. मग त्यात सगळ्या range मधले प्रेम हवं असतं, प्रेम द्यायचं ही असतं  .. मग मैत्री असो प्रियकार प्रेयसी असो, नाती  असोत, आपल्याबरोबर काम करणारी माणसं असोत , समाजाचा घटक म्हणून बरोबरची माणसं असोत, ओळखीची असोत किंवा अनोळखी असोत. माणूस तसा समूह्प्रीय प्राणी आहे आणि म्हणूनच त्याला एकटेपणा देखील आहे :) पु ल म्हणतात तसं ..एक शून्य मी पुस्तक मध्ये . कधीतरी माणसात असूनही किंवा नसूनही एकाकी पणा  जाणवू शकतो किंवा जाणवतोच.. आपण जबरदस्तीने त्या भावनेला पुरून टाकून म्हणतो किंवा म्हणायचं प्रयत्न करतो की आपण स्वमग्न आहोत.. solitude मध्ये आहोत... पण अगदी खरं म्हणजे ते वरकरणी असतं.  त्यावेळी तरी.

ह्या ही भावना खऱ्या आहेत त्याही खऱ्या.. आणि मग आपण हे ज्या क्षणी मान्य केलं, accept केलं, त्याच क्षणी आपण स्वतंत्र होतो. कोणापासून? स्वतःपासून..A true lib moment. सगळेच भाव मान्य करत जगणं .. मग तो एकाकी पणा ही का असेना? ..

ते भाव प्रामाणिक पणे आधी स्वतःशी मान्य करणं आणि मग जमल्यास आपल्या  व्यक्तींपर्यंत पोचवणं ..

 म्हणजेच जगणं ..काटा रुते कुणाला.. मज फूल ही रुतावे ..
 

माझे बॅगी जीवन

जरुरत है जरुरत है... सख्त जरुरत है ..:) हे हिंदीत गाणे आठवत असेल तुम्हाला? त्यात त्या हिरो ला एका शिरीमती ची , कलावती ची गरज असते. आणि हो, 'सेवा करे जो पती की'ची  ची पण. :) असते आपली आपली गरज एकेकाची. तुम्ही म्हणाल आता ह्याचा बॅगेशी काय संबंध? सरळ  विषयावर का येत नाहीये ही? तर नाही मला आवडत सरळ विषयावर यायला कधी कधी. माझी मर्जी? :) असो, विनोदाला बाजूला राहूंदेत, ऊर्फ,  jokes apart !

मी एका सुंदरशा बॅगेच्या शोधात होते. ती अशी असेल, ती  तशी असेल, ती कशी असेल ? देखणी असेल का? कलावती असेल का ? सर्वगुणसंपन्न असेल का? उपयुक्त असेल का? टिकाऊ असेल का? हलकी फुलकी असेल का? हवेशीर असेल का? वगैरे कित्येक प्रश्न. माझी एकंदरीत प्रवासाची आवड, केलेले असंख्य प्रवास तेही वेगवेगळ्या माध्यमातून, कधी आवडीने कधी सवडीने, कधी घाईने तर कधी गर्दीने. कधी स्वदेशात तर कधी परदेशात आपले मानून राहताना ..केलेला प्रवास आणि त्यातल्या बॅगा .. आणि कधी नाईलाजाने करायला लागलेला प्रवास..  

कित्येक वेळा परदेशात राहत असताना, जास्त करून US मध्ये, असंख्य बॅग वाहतुकीतून झालेली कधी कधी ची माझी बिकट अवस्था .. वीस वीस किलोच्या दोन मोठ्या मोठ्या बॅगा नेताना . त्यांच्याकडे हताश होऊन बघताना की आपल्याला हे सगळे वजन पेलवणार आहे का? कधी मोठे धिप्पाड पोर्टर्स, माझ्याकडे काम मागत असूनही त्यांच्याशी काय बोलायचे काम कसे सांगायचे माहित नसल्यामुळे झालेली अडचण. स्वतःच स्वतःच्या बॅगा वाहण्याचा केलेला अट्टाहास आणि त्या बॅगांमधून मांडलेला, नेलेला आणलेला संसार..म्हणजे अगदी शब्दशः नाही तर संसार म्हणजे सगळंच, त्याबरोबर निर्माण केलेला यत्र तत्र चा फाफट पसारा देखील..     

ह्या सगळ्यातून मी खूप काही शिकले. एक महत्वाचे ते म्हणजे आपल्याकडे काहीही असो नसो, एक छान बॅग मात्र पाहिजे. :) आपले पुलं म्हणायचे 'माझे पौष्टिक जीवन', तर मला म्हणायचे आहे 'माझे बॅगी जीवन' आणि त्या भिंगातून आता बघत असताना मला दिसलेली, दिसत असलेली एक  वेगळीच दुनिया.

तर नुकतीच मला माझी कलावती सापडली. :) जिच्या मी शोधात होते. जिसे ढुंढती  हूँ  मैं हर कही..करत करत..एक सुंदर ओशन ब्लू कलर. हलकी फुलकी. खूप कप्पे. व्हील्स मस्त. केबिन बॅग. expandable. म्हणजेच वाढीव जागा असेलेली.  मी खूप खूष झाले. वाटलं हीच ती बॅग. हसीं हजारो भी हो खड़े मगर उसी पर नजर पड़े, तशीच. आणि एकदम झरझर  करत वर्षामागून वर्षे गेली..

अनेक आठवणी बॅगांमध्ये दडलेल्या आठवल्या.  कधी मी स्वतः भरलेल्या तर कधी माझ्या बरोबरच्या आप्तस्वकीयांनी, सहप्रवाशांनी भरलेल्या..असंख्य विमानाच्या बॅगेच्या पट्ट्या आठवल्या आणि त्यावरून सरकत सरकत जाणाऱ्या वेगवेगळ्या प्रवाशांच्या वेगवेगळ्या आकाराच्या, आणि रंगांच्या बॅगा आठवल्या.. त्यांची आतुरतेने वाट बघणारी माणसे आठवली. माणसे, जी कुठेतरी जाणारी कुठेतरी येणारी.  कधी बॅग आली नाही विमानाच्या पट्ट्यावरून तर आपल्या जिवाभावाच्या माणसांएवढीच जवळीक साधणारी ही त्यांची बॅग.. आलीच नाही तर? कुठे गेली असेल? कशी असेल? कहां है तू? कैसी है तू? म्हणत म्हणत जीवाचे रान करणारी माणसं ही बघितली आहेत मी..  

कधी घर गाठू बघणाऱ्या कदाचित प्रवाश्यांसारख्याच बॅगा ही असतील? दमलेल्या, भागलेल्या , आतुरलेल्या..  त्यांनाही त्यांची मनोगते असतील का? कधी शाळेत मनोगते लिहायला यायची. त्यात बॅग मात्र कधी नव्हती.  असे मनोगत लिहायला आले असते तरी देखील जे अनुभवातून लिहिले जाते तेच खरे मनोगत नाही का? कदाचित हे विधान पूर्ण खरे नसेल ही. कधी काल्पनिक गोष्टीही खऱ्याच असतात. पण काहीही असो, आता माझ्या ह्या बॅग 'rewinding' मध्ये मला असंख्य गमती जमती, सुखे आणि दुःखे , हसू आणि आसू दिसायला लागली..

गम्मत म्हणजे बॅगा सुद्धा इतक्या विविध आकार आणि ऊकारांमध्ये येतात की बस्स. छोटी मोठी,  केबिन चेक इन ह्याव आणि त्य्याव. काही रग्गेड काही नाजूक. काही लॅपटॉप साठीच्या तर काही अजून काही. काही corporate तर काही casual. काही भरमसाठ वस्तू राहतील अशा काही आटोपशीर. काही ना असे लॉक तर काहींना तसे लॉक. आजकाल अजून एक बॅग समूह निर्माण झाला आहे तो म्हणजे ट्रॅव्हल कंपनी केसरी वीणा SOTC इत्यादींच्या ब्रँड वाल्या बॅगा. म्हणजे कोणी वाटसरू चुकले माकले तर त्यांचा तपास करायला बरे. मग एकदा ती ट्रिप संपली तरी मग त्याच बॅगा  इतस्ततः  प्रवास करताना दिसतात त्याच आधीच्या तिकिटावर.. :) कित्येक वेळा तर अशा सारख्या सारख्या वाटणाऱ्या बॅगा बघून वाटायला लागतं की हे सगळे बॅगांचे देखील विश्वरूपदर्शन आहे की काय? सगळे सेम, तुम्ही आम्ही सगळेच. अहं ब्रम्हास्मि :) आणि मला ह्या सगळ्या अहं ब्रह्मास्मि तूनच बाहेर पडायचे होते. :) कृष्ण अर्जुनाला काय म्हणाला? तर तू तुझ्यासारखा वाग. स्वधर्म पाळ. तेंव्हाच तुला ह्या सगळ्या बॅगवतींमधून स्वतःची बॅग ओळखण्याचे सामर्थ्य मिळेल.

तर coming back to the airport. जरुरत है गाण्यामध्ये हिरो पुढचं म्हणतो, "तो साथ में आस्मा चले".. विमानतळ ही अशी जागा आहे तिथे बॅग ह्या entity ला अनन्यसाधारण महत्व आहे. तिथे बॅगेलाही  लागते जर एक्सट्रा वजन भरलं तर. सगळं गणित विमानाच्या thermodynamics वरती अवलंबून असतं. त्यात भावनांच्या भरात वाहवून नेण्यासारखं ही नसतं काही आणि तसं केलं तरी त्याला एक विशीष्ट किंमत मोजावी लागते. सिडनी विमानतळावर एका आजी आजोबांना अडवल्याचं ऐकलं होता सामान जास्त झालं म्हणून; तर त्यांनी तिथे विमानतळावर बसूनच बॅगेतले सगळे रवा बेसन लाडू संपवले म्हणे लाडूंना न्याय द्यायला.  आपली मध्यमवर्गीय मानसिकता आणि त्याच्याशी निगडित 'Law of Conservation of Energy'  :) त्यांनी किती लाडू खाल्ले आणि त्यांच्या तब्येतीचे पुढे काय झाले ते कोणालाच पुढे कळले नाही. बॅग हलकी झाली एवढे मात्र निश्चित. 

 

तर अशा संख्या बॅगा अडी अडचणीतून मार्ग काढत, कधी बेदरकारपणे भिरकावून दिल्या जात असतील, कधी काळजीपूर्वक हाताळल्या जात असतील, सगळे करत करत शेवटी दाटीवाटीने विमानाच्या सामानाच्या अवाढव्य कप्प्यात बसत असतील? कधी धास्तावून तर कधी निडरपणे?


ह्या सर्व rewinding मध्ये सगळ्यात धमाल प्रश्न म्हणजे खरोखरच प्रवासात  सामान किती ठेवावे? माझा एक अमेरिकन colleague मला म्हणाला होता की 'there is nothing as beautiful as a little child packing a bag for a trip'. मलाही गम्मत वाटली एकदम. का असेल ? एक म्हणजे लहान मुलांना बॅग भरायला सांगितली की त्यांना वाटतं अक्खा आणि हवं  ते सगळंच नेता येईल. मग ते ज्या पद्धतीने हव्या त्या वस्तू घेतील त्यात कदाचित आपलयाला म्हणजे मोठ्यांना महत्वाचं वाटेल च  असे ही नाही पण ते जे काही घेतील ते फार निरागस असेल. मी स्वप्नामधून बाहेर आले.

माझी एक मैत्रीण वारी ला जायला म्हणून आली होती माझ्याकडे. आम्ही दोघी मग गेलो होतो. तिने माझ्याकडे येताना एका दिवसासाठी च पण एक खूप जड आणि मोठी भरलेली अशी बॅग आली होती.. मी आणि ती  बोललो देखील ह्याबद्दल..हळूहळू बोलताना लक्षात आलं कि खरंच तिने आणलेलं सगळंच सामान तिला लागणारं होतं..आम्हाला कळत होतं आम्ही ज्ञानेश्वर तुकारामाच्या वारी ला जातोय तिथे जाताना रितं होऊन जायचंय किंवा रितं व्हायला जायचंय पण तरीही त्या आधी मात्र आम्हाला काही ना काही हवं होतं ... 

ह्या सगळ्यात एक मात्र लक्षात आले बॅग म्हणजे एक 'limited space'. एवढेच नेऊ शकतो आपण. काहीतरी सोडून द्यावे लागते. काहीतरी 'drop' करावे लागते. काही तरी जड कमी करावे लागते. कारण ते पुढे जाऊन आपल्याला पेलवणार नसते. काहीतरी ठरवावे लागते. अनावश्यक काय आणि आवश्यक काय. काहीतरी  तारतम्य बाळगावे लागते.. तरच आपण खरे प्रवासी होऊ शकतो.. light weight travelers..

वस्तूंच्या पलीकडे जाऊन कदाचित मला दवबिंदू pack करायला आवडतील. कदाचित गवताची थोडी पावसाने भिजलेली पाती देखील ठेवायला आवडतील. काही रानफुले कदाचित? कदाचित एखाद्या जाताना लागलेल्या देवळातले तीर्थ? भरधाव वेगाने जाणारा वारा? थोडा समुद्र ? थोडी त्याला कुठून कुठून काय काय करत येऊन मिळालेली नदी? थोडंसं चिमण्या पाखरांनी काड्या मुड्या जमवत जमवत बांधलेलं घरटं? थोडीशी वाळू? थोडेसे निसर्ग परतीच्या काहीही अपेक्षा न करता, आपल्याला जे काही अचाट अनुभवायला देतो, ते सगळे, त्यातले अनेकविध चमत्कार?  

विचार करा तुम्हाला प्रवासाला निघायचे आहे, घरातले किंवा तिथे असाल तिथले सगळे सामान हवे आहे, सगळ्या खोल्यांमध्ये जड अवजड , बरेच काही .. तुम्हाला ५ मिनटं दिल्येत. काय काय पॅक कराल ह्या तुमच्या बॅगे मध्ये? जागा सीमित आहे. खरं तर वेळ ही सीमित आहे..
  

अश्रूंची झाली फुले

 काहीतरी कशातरी नव्याने परिवर्तित होणे हा निसर्गाचा स्थायीभाव आहे. मला ह्या अशा वेगवेगळ्या ट्रान्सफॉर्मशन्स बद्दल फार आतमीयता आणि कुतूहल वाटत आले आहे. एखादी गोष्ट आधी वेगळ्या फॉर्म मध्ये असते मग नंतर ती आपोआप कालावकाश फॉर्म बदलते. अशा सगळ्या गोष्टींमध्ये एक अतिशय सुंदर आणि भावणारी गोष्ट म्हणजे अश्रूंची फुले होणे. खरे तर दोघांचा काही डायरेक्ट संबंध नाही. पण खूपश्या कविता आणि गोष्टींमध्ये अश्रूंची फुले होणे हे वाचनात येत गेले आहे. मग म्हणजे होते काय? 

अश्रू खरं तर जास्त करून दुःख व्यक्त करतात... काहीतरी साचलेले असते मनात हे अश्रूंच्या माध्यमातून बाहेर येते.. ते एक कारण बनते निमित्त मात्र. साचलेले काहीतरी वेगळेच असू शकते पण त्याच वेळी ते व्यक्त होणे देखील महत्वाचे असते. अश्रूंना जर धरण घालून खूप जास्त किंवा कृत्रिमरीत्या रोखून धरले तर तेही मनासाठी चांगले नसते. वाटले, रडले व्यक्त झाले पुढे गेलो इतक्या सहजतेने रडणे झाले तर तसेच हसणे ही होऊ शकते असे मला वाटते. मी असे कित्येकदा बघते की जे खूप प्रयत्नपूर्वक अश्रू बंदिस्त करून ठेवतात त्यांना नंतर नंतर अथवा हळूहळू हसणेही कठीण जायला लागते.. 

म्हणजेच भावनांना अध्याहृत धरू नये.. हसू आणि आसू कदाचित शेजारी शेजारीच राहात असतील? आणि अश्रू देखील कधी दुःखाचे कधी आनंदचे देखील असतातच की? ह्या सगळ्यात अश्रूंची झाले फुले हा एक मेटॅमॉर्फोसिस आहे. म्हणजेच ते सुरवंट जसे खूप स्टेप्स मधून मोठे होत अचानक एके दिवशी सुंदरसे फुलपाखरू बनून उडून जाते तसेच अश्रू देखील कधीतरी रडत रडत अचानक एके दिवस सुंदर से हास्य बनतात तर कधी एक सुंदर शी अभिव्यक्ती बनतात तर कधी एखादे सुंदर से गाणे बनतात तर अशी कोणतीही कलाकृती बनतात...आणि दरवेळीच कलाकृती कशाला हवी? कदाचित एखादी छोटीशी मोकळे पण दिलेली दाद बनतात.. ज्या ज्या गोष्टींमध्ये मोकळे पणा आहे, सौंदर्य आहे ते बनतात आणि त्यांनाच कदाचित फुले म्हणत असतील?? 

काटकसर हवीच पण कंजूषपणा नको

माझ्या शाळेत आल्याआल्या विंग मध्ये खूप छान छान सुविचार लिहिलेले असत. अगदी शाळेतल्या वर्गात सुद्धा एखाद्या विद्यार्थ्याला रोज एक नवीन छान विचार उर्फ सुविचार लिहायला सांगितला जात असे. तेंव्हापासूनच हा रोज एक सुविचार मनावर लिहिला जात असे, खडूने. हे सगळे इतके ऑरगॅनिक होते, की अजूनही मी quotes च्या शोधात असते.. 

"काटकसर हवीच पण कंजूषपणा नको". हा एक त्यातलाच एक कोट.  घरीही ह्या कोट ला साजेसेच वातावरण होते. म्हणजे अगदी त्यातल्या त्यात काटकसरीकडे झुकणारे जास्तच. काटकसर होतीच, पैसे ही फारसे नव्हते, होते ते व्यवस्थित खर्च व्हायचे, वाचवत वाचवत, सगळेच जुळून यायचे. त्यात आम्ही ही आहे त्यात खुश होतो. साधी राहाणी हे मूळ तत्व उर्फ value foundation होते. मग काटकसरीची सुरवातच भाजी बाजारापासून व्हायची. आई किंवा बाबा भाजी माफक दरात मिळेल तिथून आणायचे मग त्या साठी थोडे जास्तीचे कष्ट घेतले तरी चालतील. किंवा खरं तर कष्ट हाच धर्म होता. तो आम्ही बघितला अनुभवला आणि कधी question करावासा वाटला नाही. शाळेतली, मित्र मैत्रिणींची, नातेवाइकांबरोबरची  सेलेब्रेशन्स देखील तशी साधीच असायची हो त्यातही काटकसर ला मूलभूत घटक किंवा अगदी आयुष्याचा 'महत्तम सामायिक घटक' उर्फ मसावि होता म्हंटलं तरी हरकत नाही. 

उन्हाळा  सुरु झाला कि शाळेत अगदी ह्या quote ला साजेसे सेलेब्रेशन व्हायचे. कैरीची डाळ, पन्हे आणि कलिंगड  'क प क' सेलेब्रेशन म्हंटले तरी चालेल. अगदी आजच्या काळातल्या A B C  ज्यूस सारखे. :)

मग पुन्हा एकदा त्या काळात डुबकी मारून हे बघावे म्हंटले तर वाटते की फक्त काटकसर च होती का? का कंजूषपणा देखील होता? तर नाही. घरी सगळे गोड  धोड पदार्थ बनायचे, विकत आणायचो.  कपड्यांची थोडी फार चैन होती,  प्रवासाची आवड असल्याने रिकरिंग अकाउंट चालू करून आई बाबा पैसे वाचवायचे आणि आम्ही जमेल तसे फिरतही असू . इन फॅक्ट मला प्रवासवर्णन लिहायची किंवा काहीतरी लिहायची आवड ह्या च काळात निर्माण झाली. म्हणलं तर सुट्टीत पिक्चर बघणे, नाटक बघणे गाण्याचे प्रोग्रॅम्स बघणे जास्त करून मूड्स ऑफ रफी हा, किंवा अगदी मराठीतला गीत रामायण देखील. कधी पुढचा रो कधी थोडा मागचा किती खर्च करायचा त्यावरून विचार केला जात ही असेल. पण आम्हाला ह्या सगळ्या गोष्टींमध्ये स्वानंद शोधायला स्वातंत्य्र देखील मिळत असे. :) 

कधी वाटतं स्वानंदाची काही किंमत असते का? फार नसेल किंवा बिलियन डॉलर च्या ही पलीकडे असेल? एखादा फकीर आनंदी असतो तशी?  तर काहीही असो , आपण तो आपण मिळवला पाहिजे, आपल्या जवळच्यांना वाटला ही पाहिजे..खर तर..तेच होत ही असे! आनंद द्विगुणित किंवा त्रिगुणित होणे हे सगळे ह्यातून विनासायास घडत असे. 

आनंदाचा भागाकार होण्याची करणे देखील फारशी नव्हती. सो निखळ आनंद जास्त वाटत असे आणि तो पैशाने विकत घेता येत ही नसे :) 

म्हणजे पैसे महत्वाचे नाहीत का? होते तर. पण आहे ते थोडे फार  काटकसरीने राहून, पण कंजूषपणे न राहता जमून जात असे. 

ह्या सगळ्या ला आता अनेक पर्व  उलटली. अजूनही काही गोष्टी मूल्ये तशीच आहेत. बघितलं  तर आता काळाच्या ओघात पैसे ही आले, राहणीमान आले, luxuries आल्या. गाड्या आल्या , घोडे आले (ते नाही आले पण आपला असच लिहिला :)). गॅजेट्स आली. प्रवास आले. अजूनही चालू. सगळं सगळं च quantitatively वाढत गेलं , सुधारलं. काटकसर कमी झाली. कंजूषपणा नव्हताच पण कुठेतरी सगळ्या  मुल्यांचा मेळ जमेनासा झाला . म्हणजे वास्तविक पाहता मूल्ये तीच राहिल्येत. पण त्यांची आजच्या काळातली आकडेमोड थोडी गडबडली. आज खूप जणांकडे लॅव्हिश घरे आहेत, बऱ्याचशा मटेरिअलिस्टिक गोष्टी ही आहेत. काटकसर नावाचे ते नाटकातले पात्र कुठेतरी माळ्यावर निघून गेल्यासारखे वाटते. वारेमाप पैसे मोजले जातात एखाद्या इन्स्टंट आनंदा साठी, एखाद्या मोठ्या इव्हेंट साठी, किंवा असेच काहीतरी. हे सगळे आजूबाजूला चाललेले दिसते .. पण मला वाटतं हे सगळे transformation किंवा परिवर्तन आपण रोखू शकत नाही आणि रोखू ही नये. पण त्यावर घोड्यावर आरूढ होतो तसे आरूढ व्हावे. 

म्हणजे काय,..? तर कदाचित त्याच values आहेत..  एखाद्या वेळी एखाद्या गोष्टीतील खर्चाचा आवाका बघावा देखील पण बिनधास्त मग खर्च ही करावा. वस्तू मधून आनंद मिळत नसला तरी हेही अर्धसत्य आहे. आजच्या काळात लागणाऱ्या काही गोष्टींवर काळाची गरज म्हणून नक्कीच खर्च केला पाहिजे.  वोह जिंदगी ही क्या जिस में हम पैसे सिर्फ एक बक्से में राखे? या दिल कि सुनो दुनियावलो? दिल की आवाज भी सुन? .. काटकसर हवीच पण इतकीही नको की आपण पैसे असूनही ते खर्च कसे कशावर करावेत हेही विसरून जाऊ. म्हणतात ना penny wise pound foolish बानू.  किंवा पैसे असूनही अकबर  बादशाह सारखे वागूनही काय मजा त्यात? बूंद से गइ वोह फीर हौद से नही आती ? 

सगळ्यांनाच अकबरासारखा बिरबल भेटत नाही.. आपल्यालाच आपलेच बिरबल व्हावे लागेल. एक बिनधास्त दिलदार आयुष्य जगायला .. आणि तेही अगदी 'बुंदे' वालं नाही.. 'हौद' वालं ही नाही.. कुठेतरी त्यांच्या सीमा रेषेवर? व्हॉट से ?